UÇURTMA AVCISI / İMRAN GÜNDÜZ ALPTÜRKER

Bir yorum vardı kitabın üzerinde, tek bir kelime: Muhteşem. Kitabı okuduktan sonra ben de bunun hiç de abartılı olmadığını düşündüm. Oysa bu tür ifadeler beklentiyi artırır ve çoğu zaman umduğunuzu bulamazsınız. Yıllar süren bir dostluğun hikâyesi... “Fedakârlık nedir?” diye düşünüyorsunuz gerçek anlamıyla ve sık sık da “Ben olsaydım ne yapardım?”ı... Savaş anlatılıyor, denmişti önceden kitabın içeriğiyle ilgili; ama savaş çok fazla yer tutmuyor kitapta. Gözlemler, psikolojik hâllerin yansıtmaları, kahramanların iç dünyası ve oldukça akıcı bir atmosfer zaten yakalıyor sizi ve kimi zaman kitapta anlatılan yaşanmışlıkları içiniz kaldıramasa da okumaktan, devamını merak etmekten alamıyorsunuz kendinizi. Her ne kadar inanmak istemeseniz de dünyanın nasıl bir yer olduğunu, olabileceğini düşünüyorsunuz, sokakta gördüğünüz o her zamanki insanlara, ağaçlara çocuklara daha farklı gözle bakıyorsunuz. Etkisi hep sürer mi bilemiyorum; ama bu kitap gerçekten sizi sarıyor tam anlamıyla ve içinizdeki taşlar kiminde az, kiminde çok da olsa yerlerinden oynuyor. Bence mutlaka okunmalı.

Uçurtma Avcısı
Khaled Hosseini
Çeviren: Püren Özgören
Everest Yayınları

Devamı...

DESTANLAR KİTABI / GÖZDE KOCAMAZ

Bir şeyin ne olmadığını anlatırsanız ne olduğunu da anlatmış olur musunuz acaba?
Bir deneyelim bakalım:)

Öncelikle bu kitap:

 Okumaya başlayınca heyecandan elinizden düşüremeyeceğiniz, bir soluk ve iki göz kırpmasında bitirmek için nefesinizle yarışacağınız bir kitap değil.
 Karakterlerle, kendinizi, eşinizi, dostunuzu, komşunuzu bütünleştirip kendi hayatınızı içine katabileceğiniz bir kitap da değil.
  Ya da ne bileyim, sayfaların ardında bilinmeyenin uyuduğu ve sizin onu uyandırmaya can atacağınız bir kitap değil.
 Parça parça ilerleyip bütüne ulaşabileceğiniz bir kitap hiç değil. Dahası, size bütünü sunmadığı gibi herhangi bir parçanın bütününü de vadeden bir kitap da değil.

Şimdi sağlama yapmadan problem çözmediğimiz ilkokul yıllarımıza dönelim ve bu şeyin ne olduğunu da anlatalım ki bakalım elimizdeki veriler bizi aynı sonuca götürüyor mu?

 Yudum yudum içeceğiniz, okurken ansızın durup hatırlamaya çalışacağınız, sonra yeniden başlayarak testi geçip geçmediğinizi öğreneceğiniz bir kitap.
 Tozlu raflar arasından uyandırdığı karakterleri ile bazen önceden geçtiğiniz bir yolda yürümenin rahatlığıyla gezineceğiniz, bazen tanıdığınız birinin rehberliğinde dolaşacağınız, bazense yeni dostlarınızla bilmediklerinizi keşfedeceğiniz bir macera.
  Tanıdığınız ya da bu kitapta tanışacağınız birinin hikâyesini bir sonraki sayfada madalyonun diğer yüzündeki kabartmadan dinleyebileceğiniz bir kitap.
 Kulağınıza bazı sırları fısıldarken sırların ardındaki gizem perdesini aralayan, fakat adım atmayı size bırakan bir kitap.

Şimdi sonuçları bir karşılaştıralım bakalım. (1-2 saniye gözden geçirme...) Bambaşka iki kitaptan bahsediliyor gibi gerçekten. Demek ki neymiş: Bir şeyin ne olmadığını anlatmak, her zaman ne olduğunu da anlatmak anlamına gelmiyormuş. Neyse, yararlı bilgiler havuzumuza bir bilgiyi daha ekledikten sonra geleneksel yollarla devam edeyim bari yazıma.

Önceden verdiğim bilgilerin ışığında, ama daha aydınlık satırlarla diyebilirim ki Hélène Adeline Gueber, bu kitabında –diğer kitaplarındaki benzer tarzını koruyarak– Yunan, Latin, Fransız, İspanyol, Portekiz, İtalyan, Britanya Adaları, Alman, Hollanda, İskandinav, Rus ve Fin, Arap ve Fars, Hint, Çin ve Japon, Amerikan destanları başlıkları altında, bu destanların en tanınmış, en gözde olanlarından birkaç seçki ile bu efsanelerin anahtarlarını sunuyor okuyucularına.

Yazar, anlatımının sınırlarını o kadar ince belirlemiş ki; bildikleriniz Hélène Adeline Guaber’in kelimeleri ile tekrar nefes alıp canlanırken bilmedikleriniz, hatta hiç duymadıklarınız bile belleğinizde bir silüet kazanıyor, artık bir cisme sahip oluyor. Fakat kitap hakkında birçok yerde karşınıza çıkacak olan “destanların geniş bir tanıtım ya da özeti” tanımlaması yerine, sunduğu çok geniş yelpaze sayesinde, aslında yazarın yapıtını şöyle özetleyebilirim:
Destanlar dünyasının anahtarını kapınıza kadar getirip perdelerini sizin için aralarken beğendiğiniz manzaraya ulaşmak için gereken kapıyı ardına kadar açmak ya da açmamak, belleğinize çizilen sülüetin içini tüm renkleri ile doldurmak ya da doldurmamak size kalıyor.

Kendi adıma diyebilirim ki İlyada, Aeneas, İlahi Komedya gibi daha önceden bildiğim destanları tekrar hatırlarken Os Lusidas, Periler Kraliçesi, Nibelunglar Destanı gibiler ile de tanışmaktan oldukça memnunum.

Son olarak, çevirinin iyiliğine değinmeden bitiremeyeceğim. Manzum yazıların düz yazılara çevirilerinde genellikle karşımıza çıkan, anlamını bulamayan, ama derinden anlamını hissettiren cümleler ve bütünden uzaklaşan kelimelere, Suat Başar Çağlayan’ın bu muhteşem çevirisinde rastlanmıyor bile. Bu açıdan da renklendirilmiş bu muhteşem pastanın dilimlerinin teker teker tadına bakmamanız için hiçbir neden bulamıyorum doğrusu.

 

Destanlar Kitabı
Héléne Adeline Gueber
Çeviren: Fuat Başar Çağlayan
İlya Yayınevi

Devamı...

BİR YAZARIN GÜNLÜĞÜ / MEHMET ERKAN

Giriş
Bir Yazarın Günlüğü, Dostoyevski’nin Grajdanin ve Dnevnik Pisatelya dergilerinde yer alan yazılarından oluşur.

1873’te Dostoyevski Grajdanin’deki “Bir Yazarın Günlüğü” başlıklı köşesinde 16 yazı yayınlar. Bu yazılar; Rus gündelik yaşamı, Rus ahlakı, sanat, edebiyat, toplumsal yaşam konularını içerir.

1873’ten sonra Dostoyevski dergideki günlüklerine 3 yıl ara verir. Yazarın biyografisine baktığımızda, bu 3 yıllık arada Delikanlı romanının çalışmalarının sürdürüldüğünü ve nihayet 1875’te aynı romanın Otoçestvenniye Zapiski’de yayımlandığını görürüz. Hayranları için hemen belirtelim, aynı yıl Dostoyevski’nin Alyoşa adını verdiği bir de çocuğu dünyaya gelir.

1876’da Dostoyevski bu kez köşesinden ilhamla, aynı adla [Dnevnik Pisatelya (Bir Yazarın Günlüğü)] kendi dergisini yayımlamaya başlar. 55 yaşındaki Dostoyevski böylece günlüklerin 2 yıl boyunca aksamadan yayımlanacak en büyük bölümünü yazmaya başlar. Aynı yıllarda artık yazarın sağlığı iyice bozulmuştur. Bir Yazarın Günlüğü, 1880’de yalnızca bir sayı çıkar, 1881 Ocak ayındaysa son sayısı çıkar. 28 Ocak 1881’deyse Dostoyevski hayata gözlerini kapar.

Burada bir parantez açalım. Derginin yayımlanmadığı, sağlığının kötüleştiği 1878-1879 yılları arasında yazar boş durmaz. Aynı yıllarda tanıştığı Aziz Tihon Zadonski’nin öğretilerinin de etkilerinin görüldüğü Karamazof Kardeşler romanını tamamlar.

Dostoyevski’nin günlüklerinde; Rus ülküsü, Rus halkının yüceliği, ahlak, adalet, sanat, Osmanlı-Rus Savaşı ve Osmanlı-Sırp Savaşı, Slav düşüncesi, Doğu ve Batı kıyaslamaları, dönemin gündemini meşgul eden siyasal, toplumsal olaylar gibi konular ele alınır. Ayrıca eserde Dostoyevski’nin “Bobok, Tuhaf Adam, İsa’nın Noel Ağacındaki Çocuk, Uysal Kız” başlıklı fantastik öykülerini okumak mümkün. Bunların yanı sır,a gerçek ya da hayal ürünü duygusal anlatıları da okuma şansı elde edebilirsiniz.

Dostoyevski ve Türkler
Kitapta biraz da milletçilik duygusuyla, daha önce hep romanlarıyla dost olduğumuz yazarın Türkler ve Osmanlı Devleti hakkındaki düşüncelerine ilgi göstermemek elde değil.

Dostoyevski bu konuda da, diğer pek çok düşüncesinin temelini teşkil eden, Rus ve Slav halklarını üstte tutmaktadır. Ona göre Slav halkları, özellikle Osmanlı-Rus Savaşı’nda (1877-1878) Türklerin zulmü altında ezilmiştir. Ve bu zavallı insanlara Rus ülküsünden hareketle her anlamda destek olmak gerekmektedir.

Ben kendi adıma bu satıları okuduğumda Dostoyevski’ye karşı içimde hiçbir öfke duymadım. Yazarı, yazılanları kendi dönemi ve kimliği içinde değerlendirmek gerektiğine inanıyorum her zaman. Bilakis bu satırlar bende yeni ufuklar açtı, olaylara daha evrensel bakabilmemi sağladı. Daha önce hep zulme uğrayan taraf olarak dinlediğim olayları, bir de karşı tarafın gözünden izleme olanağı elde ettim.

Dostoyevski’nin katı milliyetçiliğe kayan düşüncelerinden beni en çok etkileyense “İstanbul er ya da geç bizim olacak” sloganı oldu. Fakat burada yine etkileyici olan tahminlerin ötesinde bir düşünceydi. Beni asıl üzen, neredeyse dâhi diyeceğim usta bir romancının bu kadar basit düşünebilmesiydi.

Bir Yazarın Günlüğü’nün Osmanlı ile ilgili bölümleri subjektif, kendi içinde dayanağı olan ve gerçekten karşı tarafı anlatan metinler.

Dostoyevski, Avrupa ve Rus Aydını
Sıkı Dostoyevski okurları yazarın ilk Batı Avrupa seyahatini ve ziyaretin ardından Vremya dergisinde yayımlanan “Yaz İzlenimleri Üzerine Kış Notları”nı hatırlarlar.

Dostoyevski öfkeli ve alaycı bu Batı eleştirisini yayımladığında kırklı yaşlarındaydı, on beş yıl sonra ise düşüncelerini çok değişmemiş, hatta daha sertleşmiş bulabilirsiniz.

Yazara göre Rus halkının yozlaşmasının temelinde Ortodoks düşüncesinden uzaklaşma ve Avrupalılaşma vardır. Halk ile aydın zümre arasındaki kopukluğun asıl sebebi de budur. Açıkçası Rusya özelinden ziyade, buna benzer tartışmaların aslında bugünün Türkiye’sinde de yapıldığını düşünmek oldukça ilginç.

Dostoyevski, günlüklerinde sosyalizm ve Batı’nın geleceğine dair kehanetlerde de bulunuyor. Ama şu ana kadar bu kehanetler de İstanbul’un fethi gibi temenniden öteye geçebilmiş değil.

Fakat Batı ve Rus toplumu üzerine düşüncelerinden ötürü Dostoyevski’yi yargılamadan önce, dönemin pek çok Rus aydın ve yazarının düşüncesini okumanız da tavsiye olunur.

Toplumsal Olayları Ele Alış
Bir Yazarın Günlüğü’nde Dostoyevski dönemin güncel olaylarına da sıkça yer vermiştir. Burada güncel olayları ikiye ayırabiliriz. Bunlardan ilki, Dostoyevski’nin kendi edebî çalışma ve çatışmaları gibi güncel konular. Diğeri ise toplumu derinden sarsan olaylardır.

İlk grupta anlatılanlar, yazarın dönemin edebiyat dünyasındaki konumunu, girdiği tartışmaları, edebî fikirlerini benim gibi merak edenler açısından oldukça merak uyandırıcı. Hele bir de yazarın günlüğünü okurken “belki de şu satırlardan sonra bir çay molası verip Karamazof Kardeşler’in bir bölümünü yazmıştır ya da kurgulamıştır” gibi romantik düşüncelere kapılmak oldukça güzel.

Toplumsal olaylara geldiğimizde, biraz da bizim dönemin kurum ve kişilerini tanımamamızdan ötürü, metinler zaman zaman sıkıcı bir hâl alabiliyor. Fakat Dostoyevski’nin güncel olaylardan hareketle evrensel düşüncelere giden düşünüş şekli, bu tür metinler için yeni bir rahatlama alanı niteliğinde.

Bir örnek vermek gerekirse; Kroneberg davasını uzun uzun anlatır yazar. Fakat konuyu burada bırakmaz, olaydan yola çıkarak avukatlık mesleği, aile yaşamı, ahlak gibi olgulara ulaşır. Ayrıca bu tür toplumsal olayları anlatırken Dostoyevski’nin taraflılığı ve duygusallığına birebir şahit oluyorsunuz. Olayları “felaketleştirerek” anlatmayı, romanlarında olduğu gibi burada da başarıyor.

Son Söz
Dostoyevski günlükleri 1.210 sayfa. Yani bu esere iyi bir zaman ve tabii öncesinde de iyi bir para (60 TL) ayırmanız gerekiyor. Fakat kitabı bitirip kapağını kapadığınızda yaptığınız yatırımın karşılığını fazlasıyla alıyorsunuz.

Benim son olarak naçizane tavsiyem, Dostoyevski’nin tüm eserlerini okuduktan sonra günlüklere başlamanız. O zaman yazılanlar, kişiler, olaylar, mekânlar, tartışmalar daha da anlam kazanıyor.

Bir Yazarın Günlüğü
Fyodor Mihayloviç Dostoyevski
Çeviren: Kayhan Yükseler
Yapı Kredi Yayınları

Devamı...

YENİK VE YALNIZ MI? / GAYE DİNÇEL

Sonunda bu da gerçek oldu. Sevdiğim yazarlardan biri kitabını bana ithaf etti. Celil Oker, Yenik ve Yalnız’ın ilk sayfasına yazmış: Sevgili okuruma... Beni gerçekten seven ve okuyana demek istiyor. Teşekkürler C.O. Ben uydurmadım, kitabın Sonsöz’üne geldiğimde gördüm C.O. imzasını.

Yenik ve Yalnız, bir Remzi Ünal polisiyesi. C.O., Remzi Ünal’ın son macerasını anlatıyor. Okudukça kendimi Remzi Ünal sanıyorum. Tüm maceralarını, yaşamındaki dönüm noktalarını okuyarak gözlediğim, iyi tanıdığım kahramanım. Bu son (Sakın son olmasın!) macerasında tamamen özdeşleştim onunla. Yaşıyor ve C.O. da onun gölgesi sanki. Her anını yazıyor.
Remzi Ünal oldukça hüzünlü bu kez: Yenik ve yalnız. Zaten inatçının, serserinin, gerçekle yüzleşmecinin biridir. Dürüstlükten şaşmaz, naifliğini içinde saklamaya çalışır. Böyle olduğu için seviyorum onu. Pek çok satırda teselli cümleleri kurdum içimden, söyledim ona da. Bir ikisi işe yaradı, sevindim.

Yalnızlığı engellemiyor muammayı çözmesini. Katili buluyor yine. Onu bu kadar iyi tanımama rağmen ondan önce bulamıyorum katili. Bir kez daha eğiliyorum önünde saygıyla: Aikido selamı…

Onu ne zaman keşfettim? Yılını hatırlayamasam da uzun zaman olduğunu biliyorum. Her macerası ayrı bir heyecan vermiştir bana. Epeydir bekliyordum bu yeni romanı. Hatta korkmaya başlamıştım, buraya kadarmış diyecek diye.
C.O. cevap verdi bana Sonsöz’de: 

Sevgili okurum,
Özür dilerim. Seni ihmal ettim. İlk tanıştığımız yıllarda zımnen vermiş göründüğüm sözü tutamadım. Sana çoktan vermem gereken Remzi Ünal macerasını veremedim. Özür dilerim.

Yazmak için ne kadar uğraştığını anlatıyor mektubun devamında. Teşekkür ediyor beklediğim için bana.

Evet, uzun zamandır bekliyordum, ama hayal kırıklığına uğramadım C.O. Aksine bu kez başka duygular yaşattı bana yazdıkların. Galiba büyüyorum, büyüdükçe daha iyi anlıyorum sözcüklerinin anlamını.

Celil Oker’e yazdım bu duygularımı. Beni rahatlattı, çalışıyormuş, çok bekletmeyecek bu kez, söz verdi.

Onu henüz keşfetmemiş olanlar çok şanslı. Bir sürü macera bekliyor raflarda onları. Belki hepsini okumayı bitirmeden yenisi gelecek, benim gibi beklemek zorunda kalmayacaklar.

Yenik ve Yalnız
Celil Oker
Turkuvaz Yayınları

Devamı...

ÇİVİSİ ÇIKMIŞ DÜNYA-UYGARLIKLAR TÜKENDİĞİNDE / AYFER NİĞDELİOĞLU

Evinde sıkılıyorsan başka bir eve geç,
Ülkende bunalıyorsan başka bir ülkeye göç.

Peki, ya Dünya’nın çivisi çıktıysa?

Dünya okurlarının daha çok tarihsel romanlarıyla tanıdığı Lübnan asıllı Fransız yazar Amin Maalouf bu kitabında, dünyanın yerinden çıkan başlıca çivileriyle ilgili kaygılarını anlatıyor. Kitap, doğal kaynaklı olanların yanı sıra, yanlış ve çıkarcı politikaların doğurduğu ekonomik ve siyasal krizlerle mücadele eden insanlık için bir yol haritası niteliğinde. 

İki kültürün üstüne inşa ettiği kimliğini her eserinde algıladığımız yazar, bir dünya aydınının tüm içtenliğiyle dile getirdiği kaygılarını, çöküşü ve gerilemeyi önlemek için bütün gücümüzle harekete geçmemenin bir intihar, bir suç olduğunu da ekliyor. 

Maalouf, II. Dünya Savaşı sonrasında Batı dünyasının benmerkezci politikalarının dünyada neden olduğu kaosu eleitir,iyor ve geçmişte uygarlığın beşiği sayılan Doğu'nun geri kalma nedenlerini ele alıyor. Atatürk Türkiye’sini ise ne Doğu ne de Batı ile pek ilişkilendirmeden özgünlüğünü teslim ederek siyasi ve kültürel başarı örneği olarak ortaya koyuyor: “Osmanlı ordusunun bu subayı, galiplere hayır deme cesaretini göstererek, onları, tasarılarını gözden geçirmek zorunda bırakmıştır. Halkından da, Avrupalılara karşı savaş verirken Avrupalılaşmasını istedi. Toplum da çok şikayet etmeden gelenek ve inanışlarının alt üst edilmesine izin verdi. Çünkü kendisine haysiyetini geri veren kişiye destek verir halk. “Siyasette dinin kendisi amaç değildir, düşüncelerden biridir yalnızca; meşruiyet en inançlı olana değil, mücadelesi halkınkiyle aynı olana verilir” diyor Türkiye’yi anlattığı bölümde. 

Yadsınamaz boyuttaki Doğu-Batı sorununu, Çin ve Hindistan’ın göz alıcı büyümeleri ve küçülen dünyamızdaki göçmenlik sorunları ve ekoloji meselesi ile ilgili görüşlerini, çağına duyarlı bir aydın olarak okurlarıyla paylaşıyor Maalouf. 

Çözümün “öteki”nin kültürünü tanımaktan geçtiğini ifade eden yazar, tüketemeyeceğimiz tek kaynağın bilgi olduğunu da ekliyor. Tıbbın bize armağan ettiği fazladan onlarca yılı neyle dolduracağız? 

Kitabın blog’unda okurların yaklaşımlarına ve çözüm önerilerine yer veriliyor, her yeni baskıda eser güncelleniyor. 

Yazar son söz olarak, çözüm yollarının daralmasına karşın henüz tıkanmadığına ilişkin görüşlerini belirtiyor ve kaygılarında haklı çıkma korkusunu dile getiriyor. 

Umarım ki haksız çıkar. Bu, insanlığın kazancı olur. 

Çivisi Çıkmış Dünya-Uygarlıklar Tükendiğinde
Amin Maalouf
Çeviren: Orçun Türkay
Yapı Kredi Yayınları

Devamı...

EĞER WOOLF'UN ÖĞRENCİSİ OLSAYDIM / ASİYE KORAY BENDON

Yazarlar, diyecektir, diğer insanlardan daha gerçek bir hayat sürerler. Dünyanın güzelliklerinin farkındadırlar, çünkü yakından bakıyor ve anlamaya çalışıyorlardır. Yaşadıklarımızı ve hissettiklerimizi kelimelere dökebilsek de dökemesek de, yazar gözüyle bakarak yaşamak tecrübelerimize zenginlik, yaşam alanlarımıza zenginlik katacaktır.  

Virginia Woolf, diyor bütün bunları.

Editörlüğe başladıktan sonra, kimi yirmilerinde kimi ellilerinde onlarca yazar adayının, yayınevine gönderdikleri kitaplarını, bir sıraya sokup, belli aralıklarla düzenli olarak okuyorum. Çoğu zaman, onların yazarken göstermedikleri kadar özeni göstererek okuyorum.  Hayır, işim ya da görevim zaten bu olabilir ama önüme çektiğim her dosyanın asıl sahibini,   yazar gözüyle bakarak yaşama yolculuğuna çıkmış biri olarak düşünür, kendimden bir parça bulurum.  Yazdıklarının ötesinde yazma serüvenlerinin de içine girmeye çalışırım.

Aslında yazma serüvenlerinin içine girmek hiç de keyifli ya da eğlenceli bir iş değildir. Tam tersi hayatın ta kendisi olan sıkıntılı bir süreçtir.  Hedefe ulaşmak için bir sürü engelin olduğu, sabır ve fedakarlık gerektiren,  yol boyunca sürekli hatalar yaptığınız  ve o hataların da bedelini ödediğiniz bir süreçtir.  Ama bu süreci yaşarken, aklınızın bir köşesine yerleştireceğiniz  Virginia Woolf’un tavsiyeleri bir yol haritası verecektir elinize. Belki o zaman bu süreç daha az yıpratıcı olabileceği gibi hatta neşeli bile olabilir.

Çoğunlukla yazarları neşeli insanlar olarak düşünmeyiz. Sürekli düşünen,  kafası karışık ve dalgın insanlar gelir aklımıza.  Ama Danell Jones, diyor ki, Onu (yani Virginia Woolf’u) en iyi tanıyanlar, en çok bitmek bilmeyen neşesini hatırlıyorlardı.

Danell Jones da kim mi?

O,  Shakespeare ile bir şeyler içerken veya Bronte kardeşlerle İngiltere’nin o alabildiğine uzanan alabildiğine yeşil çayırları üzerinde bir öğleden sonra yürüyüş yaparken sohbet etseydi ya da Akıl ve Tutku, Aşk ve Gurur gibi defalarca sinemaya da aktarılan romanların yazarı  Jane Austen’a beş çayına misafir olsaydı, yıllardır hayranlıkla okuduğumuz eserlerini nasıl yazdıklarını anlamak mümkün olur muydu diye merak eden genç bir hoca.

Bizden önce yaşamış ve başarılı olmuş olanlardan çok şey öğrenebileceğine inanan biri.  

Böyle çıkıyor yola. Hayalinde bir sınıf kuruyor. Yazma heveslisi öğrencileri yerleştiriyor sandalyelere.  Karşılarına da, çok eğlenceli bir öğretmen olacağını düşündüğü  Virginia Woolf’u çıkarıyor.  Virginia Woolf’un bir çok roman ve hikayesinin yanı sıra arkasında bıraktığı  sayfalar dolusu günlük ve makaleleri tarayıp, “Hey, eğer o yazma dersleri  veriyor olsa, neler söylerdi,”  sorusunun cevabını vermeye çalışıyor.

Ustalıklı oyunları ve sorularıyla, sınıfa eğlenceyi de getirmeyi başarabilen bir öğretmen olarak, yer yer muzip  kimi zaman bilgece yorumlarıyla  Virginia Woolf’un öğrencisi olduğunuzu düşünsenize. 

Yıllar önce, Woolf’un, Sussex Üniversitesi’nin satın aldığı ve haftada iki gün ziyaretçilere açık olan evine gittiğimde,  Caburn  tepesi çayırlarına bakan çalışma odasının ona kendi hayal gücü ve içgüdülerinden başka ilham verecek  hiçbir şey sunmadığını görmüştüm.    Zaten o da derslerinde, en başta okumayı tavsiye ediyor. Çok kapsamlı okumak.  Sonra….

Sonrasını, Danell Jones’un kitabından okumanızı tavsiye ederim. Kitabın adı Virginia Woolf’tan Yazarlık Dersleri; Yedi Derste Yazma Sanatı.

Ama bir dakika,  tabi ki her yazar uyup uymayacağı kurallara kendi karar vermelidir. Yazarlar, ya öğretmenlerinin izinden gidecek ya da bu yolun dışına çıkacak ya da ikisi arasında bir bölgede devam edecek yazmaya, diyor Jones. 

Bu tarafların hangisinde bulunacağınızı bilmiyor musunuz?  Woolf,  içgüdüleriniz size bunu söyleyecek, diyor. 

Evet ya içgüdülerinizi dinleyin. O seslere kulak verirken sadece yazın, sayfalar dolusu saçmalayın, aptal olun, Shelley’i taklit edin, içinizden gelen her sese ama her sese kulak verin. Tüm kuralları ihlal edin, dökün devirin, kendi keşfiniz olan olmayan her kelimeyi kullanın, şiirsel bir biçimde, düzyazı bir metinde, ya da elinize geldiği gibi bir çırpıda yazılan anlamsız sözlerle öfkelenin, sevin, alay edin. Ta ki yazmayı öğrenene kadar…  

Virginia Woolf'tan Yazarlık Dersleri
Yedi Derste Yazma Sanatı
Danell Jones
Timaş Yayınları

Devamı...

DNA'NIN ON İKİ TABAKASI / EVRİM KURAN

YAŞAM DERSLERİ
* Sevmeyi öğrenmek
* Dinlemeyi öğrenmek
* Almayı öğrenmek
* Kendini sevmeyi öğrenmek
* Kendi gerçeğini söylemeyi öğrenmek
* Bir kurban olmamayı öğrenmek
* Kimsenin seni tanımlamasına izin vermemeyi öğrenmek
* Kendi üstatlığını hissetmeyi öğrenmek
* Diğer insanlarla birlikte yaşamayı öğrenmek
* Başkalarını suçlamamayı öğrenmek
* Dualitenin dışına çıkmayı (karma'nı bırakmayı) öğrenmek
* Başkalarından daha çok kendinle ilgilenmeyi öğrenmek
* Burada olmayı hak ettiğini, doğuştan kirli olmadığını öğrenmek

DNA'nın On İki Tabakası
Kryon Serisi 10. Kitap
Lee Carroll
Akaşa Yayınları

Devamı...

ALICE HARİKALAR DİYARINDA / DERYA DEMET

Alice Harikalar Diyarında’yı herkes hayatının bir döneminde okumuş, izlemiş ya da en azından içeriğinin bazı bölümlerini duymuştur.

Küçükken videodan izlediğim Alice Harikalar Diyarında çizgi karakterinin bazı kısımlarını hatırlayabiliyordum. Alice, tavşanın arkasından atlar ve kuyuda ilginç objeler ile karşılaşır. Nargile içen meşhur tırtılla oldukça derin olduğunu anımsadığım fakat içinden tek bir cümleyi bile söyleyemeyeceğim sohbeti ve kraliçenin gazabından korktukları için beyaz gülleri kırmızıya boyayan iskambil kâğıdı askerler… Hem sihirli bir yolculuk yapmak hem de bu uzun zamandır hatırlamaya çalıştığım detayları belirginleştirip tam manasıyla hatırlayabilmek için yeni yılda ilk okuduğum kitabın bu olmasını istedim. İlk etapta günümüz teknolojisinden yararlanıp yazarı hakkında biraz bilgi edinmeye koyuldum. Yazarının matematikçi olduğunu öğrenince ve kitabın mesaj boyutunda alıntılarını görünce en yakın kitapçının yolunu tutmaktan başka bir yol kalmadı bana. Çocuk kitabı alıyor olmak biraz beni utandırsa da sonunda merakım son bulacağı için bu mahcubiyet çabuk geçti. Kitabı ertesi gün heyecanla okumaya başladım, muhtemelen iki günde bitirecektim. Kitap çoğu tipik çocuk romanı gibi ormanda başlıyor fakat sonrası oldukça düşünmeye teşvik edici. Bu kitaba bir çocuğun nasıl reaksiyon vereceğini gerçekten merak ediyorum. Karakterler ve olaylar hem olağanüstü hem de bir o kadar bize yakın. Mesela elinde saatiyle “Geç kaldım, geç kaldım!” diye koşuşturan tavşan, tipik günümüz insanını yansıtmıyor mu? Kimilerimizin aynadan çok baktıkları obje saatlerimiz değil mi?

Tespitlerin yanı sıra karakterlerin sohbetleri de oldukça derin. Mesela gün boyu oldukça fazla fiziksel değişim ve olağanüstü olay yaşayan Alice, bu durumu nargile içen tırtılla paylaştığında, tırtıl onun bu hâlini garipsiyor. Alice’in bir anda büyülü şekilde kısalan boyunun ona yaşattığı üzüntüden bahsettiği kişi ile aynı boyda, yani 7 cm, olduğunu keşfetmesi de ayrı bir kıssadan hisse teşkil ediyor.

Kitapta hâlâ anlayamadığım, hiç ihtimal vermesem de belki yazarın da anlam yüklemediği ayrıntılar var. Bu tırtıl neden nargile içiyor? Bir çocuk kitabı için değişik bir detay. Daha sonrasında gelişen diyalogda tırtılın Alice’e “Sen kimsin?” diye soruşu da ilginç. “Kimsin” sorusunun cevabı günümüzde insanın düşünmeksizin mesleğini söylediği bir soru olmuştur. Biz yaptığımız iş miyiz, değilsek neyiz? Bir eş, anne, baba, çocuk ya da torun?

Tamamı hayvanlarla olan diyaloglarla bezeli kitap, günümüzde okuduğumuz kişisel gelişim kitaplarıyla büyük bir paralellik gösteriyor. Kedi ile diyaloglar bunun en çarpıcı örneği.

Gününün büyük bir kısmını Harikalar Diyarında rastgele geçiren Alice ile kedi arasındaki diyalog, kitap dışında birçok kişisel gelişim kitabında paylaşılıyor ve kitabın özeti mahiyetinde:

“Alice: Buradan gitmek için bana hangi yolu izlemem gerektiğini söyler misin?
Cheshire Kedisi: Nereye gitmen konusunda iyi bir anlaşamaya bağlı bu.
Alice: Neresi olduğunun önemi yok!
Cheshire Kedisi: O zaman hangi yol olduğunun da bir önemi yok.
Alice: Sonunda herhangi bir yere varsın da.
Cheshire Kedisi: Elbette varacaksın. Eğer yeterince uzun yürürsen.”

Ne kadar tanıdık sözler değil mi?

Kediciğin delilik ile sarf ettiği sözlerde çok çarpıcıydı.

“Kedi ‘Şimdi, bak’ dedi ‘Köpek deli değildir. Tamam mı?’
Alice ‘Olmasa gerek’ dedi.
Kedi sözünü sürdürdü ‘İyi... köpek kızınca hırlar, keyiflenince de kuyruğunu sallar. Oysa ben kızınca kuyruğumu sallarım, keyiflenince de hırlarım. Bunun için deliyim.’ ”

Kitaptaki her bir karakter bir başka detayı bize yansıtmak için var. Neredeyse herkesin boynunun vurdurulması emreden kraliçe, bunu asla yapmayan cellat, hepsi arkadan bakıldığında ayırt edilemeyen iskambil kâğıdı muhafızlar, kendi şapkası olmayan şapkacı, sahte kaplumbağa, sadece ayın hangi gününde olduğunu gösteren bir saate sahip tavşan diye devam eden uzun bir liste…

Kitap detaylarına inilmesi ve üzerine düşünülmesi gereken bir eser. Sadece çocukların değil, yetişkinlerin de okumuş olsalar dahi tekrar okumalarını önerebileceğim türden bir kitap.

Umarım dileyenlerin yollarına onları Harikalar Diyarına götürecek tavşan çıktığında, onu fark edemeyecek kadar meşgul ya da ardından gidemeyecek kadar cesaretlerini kaybetmiş olmazlar.

Alice Harikalar Diyarında
Lewis Carroll
Çeviren: Sinan Ezber
İş Bankası Kültür Yayınları

Devamı...

GALATA'DAN KARAKÖY'E BİR LİMAN HİKAYESİ / ONUR EVLİCE

Orhan Türker, Eski İstanbul’un komşusu olan ve günümüzde Karaköy olarak bilinen Galata’nın, geçmişten günümüze bilmediğimiz öyküsünü anlatıyor. “Sadece bir semtin çalkantılı öyküsünü değil, aynı zamanda bir İstanbullu olarak neler kaybettiğimizin acı bir bilânçosudur” diye de ekliyor.

1453’den 1960’lı yıllara kadar Türkler tarafından günümüzde Karaköy olarak bildiğimiz bölge Galata idi. 1172 yılında İstanbul’a gelen ünlü Musevi gezgini Benjamin şehirde anadili Rumca olan 500 Musevi topluluğunun yaşadığından söz ediyor. “Karay” veya “Karayim” adı verilen bu topluluğun günümüz Karaköy’e adını verdiği iddia ediliyor.

Kıbrıs olaylarının etkisiyle birçok Rumca isim gibi Galata bölgesindeki isimler de değiştirildi ve semtin adından yadigâr sadece “Galata Kulesi” kaldı. Depremlerin ve yangınların büyük rol oynadığı tarihinde Galata için 17. yüzyılda Evliya Çelebi “Galata kavmi dört fırkadır. Gemiciler, tüccarlar, sanatkârlar, gemi marangozları ile kalafatçılar. Meyhanecileri Rum, satıcıları Ermeni, ulufecileri Yahudi’dir. Galata çarsısının has beyaz francalalı ekmekçileri, hünkârlara layık şekerleri, buharlı helvası ve baharlı simidi meşhurdur.” diyor.

Camileri, Ermeni Kiliseleri, Sinagogları, Rus Manastırları, Rum bankerleri, çeşmeleri, meyhaneleri, genelevleri, meşhur borsası, tünel ve tramvayı ile sınırları İstanbul içinde ama enternasyonal bir ruha sahip Galata’yı bu eserde -hele ki o bölgeyi gezmiş ve biliyorsanız- tüm yönleriyle öğreneceksiniz. Kitabın sonundaki, İstiklal Savaşı yıllarında Anadolu’nun Yunan İşgaline uğramamış iç bölgelerinde yaşayan, Karamanlılar olarak bilinen ve anadilleri Türkçe olan Rumların Ankara Hükümetinin desteği ile Yunan etkisinden çıkarılması ve Papa Eftim öncülüğünde günümüzdeki Türk Ortodoks Kilisesi’nin kurulma hikâyesinin dikkatinizi çekeceğini düşünüyorum. Yazarın yumuşak geçişleri ve hoş anlatımı araştırma kitaplarının olası sıkıcılığından çok uzakta tutacaktır sizleri.

Galata’dan Karaköy’e Bir Liman Hikâyesi
Orhan Türker
Sel Yayıncılık

Devamı...

DÖNÜŞÜM / BAHRİ ATAR

Çek asıllı Yahudi bir ailenin çocuğu olan Franz Kafka, Yahudi olduğu için Almanlar tarafından sevilmiyor, Almanca konuştuğu içinse Çekler tarafından sevilmiyordu. Ancak babasının otoriter oluşundan fazlasıyla etkilenip kendisini otorite karşısında hep güçsüz hissetmiştir. Yazdıklarının hep eksik olduğunu söyleyen Kafka, bunların bir kısmını hayattayken kendisi yok etmiş, kalan kısmını da en yakın arkadaşına yakması için vasiyet etmiştir. Ancak arkadaşı Max Brod vasiyete uymayıp bunların basılmasını istemiş. Az sayıda basılan eser ile Kafka, ölümünden sonra edebiyat dünyasında çığır açmıştır. Dönüşüm de bu eserlerden biri olarak günümüze ulaşmıştır.

Klasikler arasında yer alan bu eser için Kafka, okunmaz bir sonu olduğunu, neredeyse baştan aşağı kusurlu bulduğunu söyleyerek sınırsız derecede iğrenç bulduğunu itiraf etmiştir. Başkahraman Samsa’nın bir sabah böceğe dönüşümüyle başlayan kitap, beni gerçek gibi düşündürmeye yöneltti, ama başkaları bunun bir rüya olduğunu düşünebilir. Ailesi ve Samsa bu dönüşümü çok olağan bir şey olarak algılayıp sadece Samsa’dan dolayı boşalan sorumlulukları konusunda endişelenmişlerdir. Samsa’yla ilgilenmek kız kardeşine düşmüş, başta sevgisi ve şefkatine tanıklık ettiğimiz kardeşin daha sonraları sergilediği davranışlar ile yanıldığınızı anlıyorsunuz. Samsa’nın ölümüne kadar, Kafka’nın otoriteyle olan sorunu başta olmak üzere olayların ve şartların insan üzerinde meydana getirdiği idrakı zor değişimini şaşkınlıkla okuyacaksınız. İnsanlarla alakalı pek çok konuyu kendi içinde tartışmaya açan romanda, fiziki olarak hayvan olup hâlâ insan gibi düşünmeye devam Samsa ile gerçek ve hayalin eşzamanlı olarak ilerlemesi de ilgi çekici noktalardan birisi.

Franz Kafka
Dönüşüm
İlya Yayınları

Devamı...

BÜYÜLÜ ÇEMBER / NİLAY DALYAN

Bu kitap hem büyükler hem de küçükler için. Kitap için belirlenen yaş aralığı 8-11. Ancak ben, ciddiyetini unutmak üzere olduğumuz konuları hatırlamak ve üzerinde bol bol düşünmek için büyüklere de ısrarla öneririm.

Sedat Girgin’in kitaptaki çizimlerini çok beğendim. Farklı tarzı sayesinde kitabı şöyle bir karıştırdığınızda kitabın içindeki hissi anlayabilirsiniz.

Küçük bir çocuk olan Rick, Büyülü Çember’de annesi Guendy ve arkadaşı Ursula ile mutlu bir yaşam sürerken büyülü çemberden ayrılmak zorunda kalıyor ve Rick ile Amalia Kocasoğan’ın yolları bir yerde kesişiyor.

Büyülü çember’in neresi ya da nasıl bir yer olduğunu size söylemeyeceğim. Çünkü ben en çok bunu merak etmiştim. Kitapta iyi ile kötü, doğal ile yapay arasındaki ayrım ve bunların sonuçları çok net bir biçimde işlenmiş. Hatta kötü olanı, o kadar kötü işlemiş ki, insan bazı hataların sizi neye benzetebileceğini, nerelere sürükleyebileceğini düşünüp kitap boyunca iyiye daha bir meylediyor.

Bu kitabın kahramanları: Yabanıl çocuk Rick, Rick’in annesi kurt Guendy, Rick ve Guendy’nin en yakın arkadaşları maymun Ursula, yanlış olana karşı tek başına direnmenin sembolü Amalia Kocasoğan ve kötü adam Üçişkembe.

Kitabın kuvvetli yanları, akıcı, düşündürücü, heyecanlı olması ve hayal gücünü geliştirmek için iyi bir yol izlemiş olması.

Son olarak kitap hakkında kafanızda bir şeyler canlandırsın diye, doğayı kendine düşman edinmiş olan, kitaptaki  kötü karakterlerden biri, Üçişkembe’den bir alıntı:
“Uzun yıllar, hatta gene çekinmeden söyleyebilirim ki binlerce yıldır, insanoğlu doğanın kibirli ve bizleri küçümseyen tavrı karşısında ezilmiş ve bunalmıştır.”

Yazar: Susanna Tamaro

Çizer: Sedat Girgin

Çeviren:Eren Cendey

Can Çocuk Yayınları

Devamı...

İBLİSMAİL’İN KİRLİ ŞİİRLERİ / GALİP FERHAT AKBAL

Kirli Şiirler, karanlık düşüncelerin kutsal kitabı gibi, insanın içinde gizlenen yasak duyguları görünür kılıyor. İsmail Uyaroğlu bu kitabında şiirin kökte kalmış yabaniliğini gün ışığına çıkartmak istiyor. Şair; erotizm, ölüm, tanrı üçgenindeki yasak bölgede gezinirken kendi deyimiyle söyleyecek olursak “suç aletini aramamış, kendinde bulmuştur”.

Şair, Kirli Şiirler’le okuyucusunu buluşturmadan küçük bir de manifesto eklemeyi unutmamış. Ona göre toplumcu halkçı şiirimiz bireysellikten uzaktır. “Öteki” olarak tanımladığı bireyci şiirlerse, şairin imgelerle örttüğü ve anlamsızlaştırdığı şiirlerdir.

Şair, sıradanlık ve toplumsal hayatın tekdüzeliği gibi can sıkıcı konuları şiirlerinde öfkeye dönüştürmüştür. Şair için iyi insan, toplum tarafından sevilen insan, Kirli Şiirler’de potansiyel bir suçludur. Tıpkı Lars Von Trier filmleri gibi, iyiliğin ve kötülüğün aslında ne anlama geldiğini okuyucuya sorgulatır. “Caniler Cennete Gider” şiirindeki “Merhametlidirler / İçleri sızlar tekmelerken / Kapılarındaki kediyi / Vurdukları kuşu avda / Acıyarak yerler / Kim ki deşer karnını merhametli birinin / Cennete gider / Caniler cennete gider” diyerek iyi ve kötü olanı isyankâr bir üslupla anlatır. Yine aynı şiirde düzene de neoepik bir karşı koyuş sezilir: “Vaktinde döner evine katliamdan / İyi aile reisi / Borsa ve menkul kıymetler katliamından / Karısını ve çocuklarını öper / Elinin kanını yıkar”

Uyaroğlu, Kedileri Severken Ağlayınız’daki gibi Kirli Şiirler’de de başka bir öfke ürünü olan intihara değinir. Kedileri Severken Ağlayınız’da “Diretmek anlamsız / En iyisi, tenha bir yerde / Tenha bir ip / Kimse görmeden, bir ağaca geçirip…” demiştir. Kirli Şiirler’de “Bir bıçak edin artık / Bileğine bir şans tanı / Eğlenirsin hem giderayak, ne güzel / Seyrederken hışırtıyla akan kanını” der.

Şair ayrıca “şeytanrı”, “iblismail”, “kintikam” gibi yeni nesil Türk şiirinde sıklıkla karşılaştığımız kelime oyunlarına başvurmuştur; fakat bu kelimelerin gelişigüzel türetilmediği aşikârdır. Türetilmiş kelimeler şiirin omurgasıyla uyumludur. Kitabın içeriği dikkate alındığında örnek olarak verilen kelimelerin de içerikle bağlantılı olduğu anlaşılacaktır.

Şair’i basmakalıp düşüncelerden uzak tutan neden, aykırı şiir tavrını devam ettirmesidir. Kirli Şiirler, şiirin uç beyliğine kurulmuştur ama Uyaroğlu, şiirin şairlere sunduğu özgürlüğün sınırlarında dolaşmıştır. “İnsanlar, İnsancıklar” şiirinde söyle der: “Niye çıktım sanıyorsunuz / Basıp cesedinize tanrınızın / İnsamcıkar...” Bu dizelerde de görüldüğü gibi şiirler öylesine gergindir ki, okuyucuya sanki sadece kitapları bulunan fakat kendisine bir türlü ulaşılamayan bir seri katilin şiirlerini okuyormuş hissi verir. Kitabın son bölümündeki “Şer Sureleri”nde bu edebi tavır üst noktaya ulaşır.

Kirli Şiirler modern şiirimizin cesur kitaplarındandır. Şair bu kitabında şiirin kıvamını kaçırmadan dizelerini kalem girmemiş sayfalara taşır. Yaşamın gizlenen pisliklerini, sahte ilişkilerini kitabında dışa vurur.  İkiyüzlü insanoğlunun ikinci yüzünü de görmek isteyenler için Kirli Şiirler yatmadan önce okunması gereken bir başucu kitabıdır. Okuyuculara edebi kâbuslar.

Kirli Şiirler
İsmail Uyaroğlu
Yapı Kredi Yayınları

Devamı...

KAZANAN YALNIZDIR / DUYGU CERİTOĞLU

18 Ağustos 2010 günü alıp bir türlü okumayı sürdüremediğim Paulo Coelho’nun Kazanan Yalnızdır kitabını, 2011’in Ocak ayında tekrar okumaya karar verdim ve bir çırpıda okudum. Kitap, o kadar sürükleyiciydi ki elimden bırakmak istemedim. Sanırım kitaplar, kendilerini okumamız için hazır olmamızı sabırla bekliyorlar. Hazır olduğumuzda da kitabı elimizden bırakamıyoruz ve kitap da okunuyor olmanın tadını çıkarıyor.

Paulo Coelho, Brezilyalı bir yazar. Kendini tümüyle edebiyata vermeden önce tiyatro yönetmenliği, oyunculuk, şarkı sözü yazarlığı ve gazetecilik yapmış. 1986 yılındaki ilk romanı Hac’ın ardından 1987’de yayımlanan Simyacı ile dünya çapında üne kavuşmuş ve 30 milyon satmış. Birleşmiş Milletler Barış Elçisi ve Brezilya Edebiyat Akademisi üyesi olan Paulo Coelho’nun son kitabı Kazanan Yalnızdır.

Paulo Coelho’nun kendi öndeyişine göre; kitaplarındaki değişmeyen temalardan biri de hayallerinin peşinden koşmanın bedelini ödemenin önemi olmuştur. Ama hayaller nereye kadar yönlendirilebilir? Son birkaç on yıldır, ün, para ve güce ayrıcalık tanıyan bir kültürde yaşıyoruz. Birçoğumuz, perde arkasındaki gerçek yönlendiricilerin adı sanı belirsiz kaldığının ayırdına varmaksızın, izlenmeye değer biricik değerlerin bunlar olduğuna inandırıldı. Bu yönlendiriciler, etkili gücün, etkisini kimse fark etmeden gösteren güç olduğunu çok iyi biliyorlar ve tuzağa düştüğümüzde artık çok geç oluyor. Bu kitap, bu tuzak hakkında...

Kazanan Yalnızdır’da dört ana karakter var. Bu dört ana karakterden üçü, hayallerinin yönlendirilmesine izin veriyor.

Rus milyoner İgor: İnsanın acılarını hafifletmek ve sevdiği kadını geri almak gibi iyi bir nedenle yapılmışsa, öldürmenin kabul edilebilir olduğuna inanıyor.

Moda kralı Hamid: Büyük bir iyi niyetle yola çıkmasına karşın, sonunda kendini kullanmaya çalıştığı sistemin kollarında buluyor.

Gabriela: Günümüzde pek çok insan gibi, ünün kendi başına bir amaç ve şöhreti, elde edilebilecek en üstün başarı olarak gören bir dünyanın en büyük ödül olduğuna inanıyor.

Ewa: Rus milyoner İgor’un eski karısı. Zamanında kocasının yardımı ile Moskova’nın en gözde dükkânlarının bulunduğu yerde, en başarılı “haute couture” mağazasına sahipken İgor’dan ayrılıyor ve Paris’te yaşamaya başlıyor.

Roman, Fransa’da Cannes şehrinde Cannes Film Festivali sırasında geçiyor. İgor, kendi benliği ile yüzleşirken eski karısı Ewa’ya kendi belirlediği tarzda mesajlar gönderiyor; bu mesajlar bir insanın hayatına mal olsa bile. Diğer yandan Gabriela, bu büyülü dünyaya girmek için elinden geleni yapıyor, festival sırasında çıkacak olan iş fırsatlarını değerlendirmek için Amerika’dan Fransa’ya geliyor. Moda kralı Hamid, Cannes Festivali sırasında düzenleyeceği defile ve yeni yatırımları için Cannes’da bulunuyor.

Bu sürükleyici, kıssadan hisseler çıkaracağımız hikâyeleri olan ve içinde bizden de hikâyeler bulacağınız (Nasreddin Hoca gibi), insanın kendini ispatlama çabasını anlatan romanda, bakalım İgor, Hamid, Gabriela ve Ewa’nın yolları nasıl kesişiyor?

Paulo Coelho’nun dediği gibi bu kitap bir serüven romanı değil, bugün nerede olduğumuzun yalın bir portresidir.

Kazanan Yalnızdır

Paulo Coelho

Can Yayınları

Devamı...

DAHA MUTLU YAŞAMAK / ŞİFA SÖNMEZ

Dr. Tal Ben-Shahar, Daha Mutlu Yaşamak adlı kitabında, adından da anlaşılacağı gibi mutlu yaşamanın yollarını, yöntemlerini anlatıyor bize. “Mutluluk nedir?”, “Nasıl elde edilir?”, “Ben mutlu muyum?”, “Nasıl daha mutlu olabilirim?” gibi soruların tahlilini yaparak sıradan kişisel gelişim kitaplarının arasından hızlı bir şekilde sivriliyor.

Piyasadaki birçok içi boş, düz ve kalıp yargılar ile yazılmış, mutlu olmanın sırlarını veren kitapları okuduğunuzda, günün sonunda kocaman bir kafa karışıklığı ile ortada kalırsınız. Bu kitapta ise adım adım izlenen rota sayesinde okuduğunuz şeyleri sindirme, örnekler ile pekiştirme şansını elde edersiniz. Örneğin üçüncü bölümün sonundaki alıştırmalar hayalî uygulamalardan ziyade, hayatın her anında rahatlıkla uygulayıp test edebileceğimiz türden. Bir psikolog olarak alıştırmaları faydalı ve uygulanabilir bulduğumu rahatlıkla söyleyebilirim.

Bunların yanında, Dr. Tal Ben-Shahar’ın akademik kişiliğinin verdiği güveni kitap boyunca hissettim. Özellikle verdiği araştırma örnekleri ile bilimsel çalışmaların da mutluluğa dair konularda ne kadar yol gösterici olduğunu görmek okuyucuya hem güven veriyor, hem de yeni ufuklar kazandırıyor. Örneğin piyango kazanan kişilerle ilgili yapılan araştırma bayağı ilgi çekici.

Genel olarak, kitapta hayatın birçok alanındaki mutluluk ele alınmış. Örneğin; önce mutluluk kavramından, ne kadar hayatın içinde olduğundan bahsedilmiş, ayrıca iş ve özel hayatımızdaki insanlarla kurduğumuz ilişkilerimizde nasıl daha mutlu ve huzurlu olacağımızdan bahsedilmiş.

Hedeflerinin mutluluk yolundaki önemi, hederlerin kişiliğimize göre olup olmadığı ve benzeri konulara açıklıkla değinilmiş ve birçok bölümün sonunda bu konularda birkaç alıştırma verilmişt. Son olarak, bu kitaptaki referanslardan yararlanarak birçok güzel kaynağa ulaşabileceğinizi belirtmek isterim.

Daha Mutlu Yaşamak
Dr. Tal Ben-Shahar
Elma Yayınevi

Devamı...

ÜSTÜN DÖKMEN'LE NEHİRDE-PSİKODRAMA SANDALIYLA YOLCULUK / FULYA CANŞEN

Geçenlerde bir İsviçre yayınevi psikoanalizin kurucusu Sigmund Freud’un başta çocukları olmak üzere aile yakınlarına yazdığı mektupları yayımladı. Oğullarından birinin yazdığı şu sözler Freud ne kadar uğraşsa da çocuklarının O’nun gölgesinde kalmaktan kurtulamadığını göstermesi açısından ilginç; ''Bir dehanın çocuğu hep bir dehanın çocuğu olarak kalıyor. Ne yaparsa yapsın babasının ününden kurtulup kendininkini yaratamıyor. Ama ne zaman O’na ihtiyaç duysak bizi kurtarmak için kendi yarattığı zirveden hiç çekinmeden inerdi.'' Üçü oğlan üçü kız altı çocuk sahibi olan Freud iyi bir aile babası olarak anılıyorancak yine de çocukları maddi ve manevi olarak babalarından bağımsız bir biçimde yaşamayı başaramadılar. İyi bir psikolog olmak iyi bir ebeveyn olmak anlamına gelmiyor. İyi bir ebeveyn olmak da her zaman iyi çocuklar yetişebilecek demek değildir. Freud’u çocukları konusunda başarısız kılan Almanya’da hakim olan Nazi döneminin baskısından başka bir şey değil çünkü. Sürgün hayatı aile bireylerini daha sıkı bağlarla birleştirse de toplumla ilişkisini sağlıklı kurmasını engellemeye yetebiliyor.

İzgören yayınevinin okuyucu ile buluşturduğu “Üstün Dökmen’le Nehirde” adlı kitabı bir psikoloğun gözünden çizilen aile tablosunu görmek isteyenler için okumaya değer bir nehir söyleşisi. Söyleşiyi yapan Bircan Kırlangıç Şimşek’in de psikolog olması kitabı okurken insanı anlama dağarcığınızı da zenginleştiriyor. Üstün Dökmen TV programlarında olduğu gibi enerji yüklü. Geçmişini, anne ve babasını, tek çocuk ve erkek olmanın verdiği şımarıklığı, eşi ve çocuklarıyla kurduğu ilişkiyi, çocukluğunu, gençliğini, üniversite ve iş hayatını bütün çıplaklığıyla neredeyse soluk almadan anlatıveriyor. Anlatırken de Türk toplumunun yapı taşlarını analiz ediyor.

Üstün Dökmen ile yapılan nehir söyleşisinin bana göre en ilginç yanı, farklı bir röportaj tekniği kullanılması. Daha doğrusu psikodramadan yararlanarak soru cevap şeklinde kurgulanması. Bu nedenle Üstün Dökmen, bazen babası, bazen dedesi bazen de bir eşyanın yerine geçiyor. Ben Türkiye’de duyduğum psikodrama kavramı ile Almanya’da Berlin Güzel Sanatlar Akademisi’nde okurken haşır neşir olmuştum. Sanat ve psikodrama ilk bakışta birbirinden uzak görünse de aslında iç içedir denebilir. Kişiye insan bütünlüğünün her parçasını doğrudan eline alıp bütün duyularıyla hissederek onarma ve yeniden bütünleştirme olanağı sağlayan psikodrama yöntemi kişiyi aynı zamanda serüven dolu bir yolculuğa çıkarır. Kah geçmişe kah geleceğe uzanan bu yolculukta rehber, içinde bulunduğunuz anın aydınlığıdır. Yani bir nevi yeniden kurgulama, yaratma eylemi.

Bu yöntemi Alman kamuoyu en çok Yahudi soykırımını anlatan belgesel filmlerden tanır. Fransız asıllı yönetmen ClaudeLanzmann’ınShoah adlı iki bölümlük filmi örneğin sırf soru sorma yöntemi açısından izleyenlerin hafızasına adeta kazınır. Nazi soykırımı tanıkları ile konuşan Lanzmann, soru yönelttiği kişiler anılarının korkunçluğu karşısında kendinden geçse de kamerayı durdurmaz. Bu sayede film, hem kurbanlar hem de zanlılar açısından bir iç hesaplaşma ve iç dökmeye dönüşürken, gerçek olanı da gözler önüne serer.Lanzmann’ınTreblinka toplama kampında berber olarak çalışmış Abraham Bomba ile söyleşisi, hala benim hatıralarımda kare kareduruyor mesela. Yönetmen Abraham Bomba’yaYahudilerin saçlarını gaz odasına gönderilmeden önce nasıl kestiğini yine bir başkasının saçını keserken anlattırmış. Bomba, “peki saçlarını kestiklerin arasında tanıdıkların var mıydı?” sorusu karşısında duraklar, hatırladıkları boğazına düğümlenir, elindeki makasla ne yapacağını bilemez, sesi titrer, göz yaşlarına engel olamaz. Dakikalar sonra yönetmen “biz bir söz vermiştik, anlatmak görevimiz” der, bekler, bekler. Daha önce her saçı üç dakika içinde kestiğini anlatan berberin yanıtı “evet” olur. Yönetmenin “tanıdıklarını görünce ne yaptın?” sorusunu da  “onların saçlarını beş dakikada kestim” şeklinde yanıt verir. Anlatanın yaralarına merhem olurken, gerçeği olduğu gibi aktaran bu sorgulama tarzı geleceği şekillendirmeyede yardımcı olur.

Şükür ki Üstün Dökmen ile psikodrama sandalında çıkılan yolculuk acılı bir tarihle yüzleştirmiyor okuyucuyu. Renkli, neşeli ve öğretici bir hayat hikayesine tanık olmak isteyenler için biçilmiş kaftan. Biz gazetecilerin de psikologlardan öğrenecek çok şeyi var.
(Bu yazı http://t24.com.tr/ ' den alınmıştır.)

Üstün Dökmen'le Nehirde-Psikodrama Sandalıyla Yolculuk
Bircan Kırlangıç Şimşek
İzgören Yayınları

Devamı...

TAŞ UYKUSU / MİNE EGBATAN

Eski, körüklü, kırmızı, camlarına kir ve çamur yapışmış, dışarıyı görmenin mümkün olmadığı bir otobüs, iğne atsan yere düşmeyecek cinsten, kalabalık ve havasız. Şakır şakır yağan yağmurdan yolcular kaymasın diye yerlere talaş serpmiş şoför. Belki oturan otuz yolcunun yanı sıra, sardalye gibi dizilen yolcularla telaşlı bir güne doğru yola çıkmış bir otobüs...

Genç, yaşlı, hamile, polis adayı, öğretmen, avukat, kadın, erkek, üniversiteli, türbanlı, liseli bir otobüs dolusu insan, tanık olan duraklardan biniyorlar otobüse. Ben de biniyorum onlarla birlikte otobüse. Onlar benim farkımda değiller, en ücra köşeden hepsini izliyorum birer birer. Hepsinin hikâyesi farklı, yüzlerinden anlaşılıyor bu. Belli ki kimseye söyleyemeyecekleri bir dertleri var, rahatsızlıkları yüzlerinden okunuyor. Belki de ben abartıyorumdur, kalabalığın verdiği rahatsızlıktan bu kadar huzursuzdurlar. Acele karar vermemeliyim, onların seslerini duyabilirim nasıl olsa, yol boyunca hiçbir şey düşünmeyecek değiller ya.

İşte başlıyoruz; şurada oturan adam, çocuğunu öldürmüş, yanlış duymadım değil mi? Pişmanlık ile haklılık arasında gidip geliyor, onu, ömür boyu Araf’ta bırakacak bir karara varamamış belli, huzursuzluğu bundanmış demek. Bu koku da ne böyle? Neyse anlaşılır birazdan. Şu küçük kızdan mı geliyor yoksa? Arkadaşlarıyla genç kızlığa ilk adım tartışmasının kurbanı; yazık, çok yazık, bacağı mikrop kapmasa bari. Özgürlük ile kölelik arasında sıkışmış bir kadın, kocasının şiddetine maruz kalmış, daha da beteri tecavüz edilmiş, evlilik olunca böyle şeyler meşru oluyordu değil mi? Kararını ver artık kadın, özgür olmaya bir adım kalmış, biraz cesaret. İşe yeni başlayacak kadın ne kadar da telaşlı, sakin ol, başaracaksın, haydi biraz çalış şimdi: “Size nasıl yardımcı olabilirim?” Sen de sakin ol çocuk, birinci olamasan da şairane bir ruha sahip olacaksın, hırslarından arınmak daha iyi değil mi? Haber sesi de nereden geliyor? Bilge Köyü katliamı... Ayrıntıları dinleyelim. Hay aksi, sırası mıydı şimdi şu üç gencin binmesi? Bu kadar taşkınlık da neyin nesi oluyor? Ataerkil toplumun yeni yetmeleriymiş, başka ne bekliyordum ki? Çingene kadına yönelen bakışlar da ne böyle, bebesi de ne sevimli, bu bakışlardan ileride nasibini almasa bari yavrucak. Anlamıyorum ne diyor bu kadın? Kimse de anlamıyor belli ki, konuştuğu dil ne acaba, neden kimse yanıtlamıyor kadını, feryadına kulak vermiyor, bu kadar mı yabancılaştık birbirimize, dilimizi anlamayacak kadar. Tüm sesler birbirine karıştı, hiçbir şey anlayamıyorum artık. Hem ben sesimi çıkarsam ne olacak, ne değişebilir ki? Gözleri açık, ama taş uykusuna yatmış hepsi, çareleri yok, benim sesim bile uyandıramaz onları. Son durağa da yaklaşıyoruz zaten, güç toplamam gerek, nasıl olsa yarın taş uykularına tanıklık ederim yine.

Otobüsün dili olsa elbet bunları anlatırdı, ama yok. Aslı Tohumcu dillendiriyor otobüsün tanıklık ettiklerini kısacık romanında. Kısa ama konu bakımından zengin. İnsanımızın hikâyesini ondan dinliyoruz, o kendini katmıyor belki, bizi yolcuların düşüncelerine misafir ediyor, herkes hikâyesini kendince anlatmaya çalışıyor, okurun payına da kahramanların telaşlarına, isyanlarına, saflıklarına, kötücüllüklerine, önyargılarına, pespayeliklerine, hırslarına, umutlarına, umursamazlıklarına tanık olmak düşüyor. Zaman ve mekân yok. Yazar bunu sizin hayal gücünüze bırakmış, benim otobüsüm yukarıda anlattığım gibi, memleketim Eskişehir’in zorda kalmadıkça binmeyi hiç istemediğim körüklü ve kırmızı –her ne kadar şimdi değişmiş olsa da– otobüsleri. Sizinkinin farklı olacağından eminim. Dün, bugün ya da yarın, yaşanmış ya da yaşanacak olan anlara dikkat çekiyor yazar, zamansızlığın altını çizerek belli belirsiz. Sorunlar dünden yarına uzanıyor, önyargı, baskı ve şiddet. Nesneler değişiyor sadece, baskıya maruz kalmış, şiddetin binbir çeşidiyle karşılaşmış eli kolu bağlı insanlar. Üzerlerine ölü toprağı serpilmiş gibi ağır bir uykudalar, farklı olanı dışlayan ve umursamayan, kendinden olana yabancılaşmış, kendi sorununu çözmeye bile yeltenmeyen bir otobüs dolusu yolcu. Aslı Tohumcu’nun akıcı üslubu bir Türkiye portresi çizmiş. Taş Uykusu görmezden geldiğimiz sorunların üzerini parlatan ve yolumuza ışık tutan, uyku mahmurluğunu üzerimizden atmak için tekrar tekrar okunması gereken bir roman.

Taş Uykusu
Aslı Tohumcu
KIrmızı Kedi Yayınevi

Devamı...

Lavinia_asaf@postmortem.org / GALİP FERHAT AKBAL

Burcu Öztürk’ün imzasını taşıyan bu kitap, adından da anlaşılacağı üzere aykırılıklar kitabı. +1 DRC Yayınları tarafından 2005 yılında piyasaya sürülmüş. Kitap, Post ve Mortem olarak iki ana bölümden oluşuyor. İki bölümde de yaprakların bir yüzü sadece grafik çalışmalara ayrılmış.

Kitap, postmodernite kavramını irdelemek gibi ağır bir sorumluluk üstleniyor. Yalnız bu hususta, postmoderniteyi irdelemek yerine, yazarın daha çok Özdemir Asaf şiirlerine özenerek “sen-ben” kalıbında sıkıştığını görüyoruz. Bir başka belirtmemiz gereken nokta da Oğuzhan Akay gibi kelime oyunlarına da kitapta bol bol yer verilmiş olması. Kelime oyunları ve görsel şiir denemeleri ve yabancı kelimeler yüzünden kitabın çözülmesinin zaman alan bir bulmaca hâlini aldığını söyleyebiliriz.

Kitap içinde barındırdığı felsefi öğelerle de dikkat çekiyor. Arşimet’ten Nietzsche’ye ve Becklett’e kadar uzanan göndermeler mevcut. Ancak bu göndermeler çok içe kapanık olunca anlam konusunda okuyucu sıkıntı yaşayabiliyor. Yazar böyle bir yolu postmodern yaşamı vurgulamak için kullanmış olabilir, ama sürükleyiciliğin olmadığı bir şiirin de okuyucu tarafından sadakatle takip edilemeyeceğini söylemek uç bir tahmin olmaz.

Kitaptaki bir başka dikkat çekici unsur da yazarın Özdemir Asaf ve Oruç Aruoba sevgisi. “Kaç Kişi Zamiri” şiirlerinde ve “I” başlıklı şiirlerde Özdemir Asaf yâd edilmiş. “4. Sen” başlıklı şiirde de “Kimse’nin alamadığı tadı almışsın o solukta / Artık ORUÇLUSUN” diyerek yazar Oruç Aruoba sevgisini ifşa etmiş. 

Bu farklı üslubun, işlenen konu göz önüne alındığında, didaktik bir özellik taşımadığını da belirtmemiz gerekir. Başka bir deyişle, bu kitap tam olarak bir postmodernite eleştirisi özelliği taşımıyor, aksine okuyucuya “Ben de senin gibi bu modern ötesi dünyanın bir parçasıyım” mesajını veriyor. Bu hususta “Online&Surreal Time” şiirini farklı kefeye koymak gerekecek, çünkü orada açık bir eleştiri göze çarpıyor.

Burcu Öztürk, David Lynch filmleri gibi yorum kapısını okuyucuya ardına kadar açmış. Belirsizlikten sanat oluşturmuş. Bu belirsizlikleri kitabın son sayfalarında da açıklayarak okuyucuyu şaşırtmış. Yalnız bununla da kalmamış yazar, her kitaptaki bir kelimeyi karalamış ve onun yerine başka bir kelime yazmış.

Sonuç olarak edebiyatta farklı özellikteki eserleri seviyorsanız,
“Ekrandan mı ne / Kan daha bir kırmızı” dizeleri sizin için bir anlam ifade ediyorsa,
“Aşk-Yok-Sa”daki şirketleşen ve dolayısıyla maddileşen aşk saptamasını sevdiyseniz,
“Feelin’ the blanks” gibi kelime oyunlarından haz alıyorsanız bu kitap sizin için isabetli bir tercih olabilir.

Lavinia_asaf@postmortem.org 
Burcu Öztürk
+1DRC Yayınları 

Devamı...

HAYALDEN ÖTE / NİLAY DALYAN

Bir insanın hayatına bu denli yakından ve hissederek tanık olmak böyle bir şey olsa gerek. Faik Byrns’nin kendi ağzından dinlediğimiz yaşam öyküsüne otobiyografi deyip geçebilirsiniz. Geçmeyin, ben geçemedim. Kitaba başladıktan sonra nasıl bir kitap okuyorsun diyenlere cevabım, “Mükemmel bir kitap okuyorum” idi. Bu kitap, yazarın kullandığı akıcı ve kendine has diliyle; bir otobiyografi olmasının yanı sıra, özel bir kişisel gelişim kitabı, buna ek olarak da yönetim ve kültür kitabıydı.

Kitap, ilerleyen sayfalarda sık sık insanlara, en önemlisi de kendi hayatınıza olan hoşgörünüzü sorgulamanızı sağlayacak. Hayatınızın dönüm noktalarında durup kendinize, telaşla “Peki şimdi ne olacak?” diye sormuşsanız bu kitabı mutlaka elinize almalısınız. Benim aldığım cevap “Şimdi her şey mümkün” oldu. Bakalım siz neler duyacaksınız?

Kitabın konusu hakkında ayrıntılı bir bilgi vermekten dikkatle uzak duruyorum. Zira benim okuduğumla sizinki eminim birbirinden farklı olacaktır. Dolayısıyla ne yazara ne de sizlere bu haksızlığı yapmak isterim. Ancak benim için önemli olan birkaç satırı sizlerle paylaşmadan da geçemeyeceğim:

Bir kişisel gelişim notu:
“Eski bir deyiş vardır: ‘Koltuğunuzdan kalkıp ilk adımı attığınız an, dünya turunun yüzde ellisi tamamlanmıştır.’ Düşünecek olursak kişinin başlama girişim ve kararlılığını kendinde bulması, nihai hedefe ulaşma savaşımının yarısıdır. Ünlü Nike reklamının daha kısa, ama aynı derecede etkili bir mesajı var. Şöyle diyor: ‘Sadece yap!’ ”

Bir yönetim notu:
“…Eric K. Shinseki’nin liderlikte kibirle ilgili şu sözüne dikkatle kulak kesilmeliler: ‘Etkili bir lider olabilmeniz için, önce yönettiğiniz kişileri sevmelisiniz.’  Shinseki şunu da belirtiyordu: ‘Bu bağlılık duygusu olmadan elbette komuta edebilirsiniz, ama o olmadan liderlik edemezsiniz. Ve liderlik olmadan, komutanlık boş bir deneyimdir, çoğu zaman güvensizlik ve kibirle dolu bir hava boşluğudur.’ ”

Son olarak içimi rahatlatan bir hayat notu:
“Bence memleketini en çok sevenler ve halkının daha iyi olmasını bütün yüreği ile dileyenler devletini, toplumunu, tarihini eleştirerek o toplumu ve devleti yüceltmeyi vazife olarak görüp kendisinde bu cesareti bulanlardır, susup da pısırık pısırık oturanlar değil.”

Hayalden Öte
Faik Byrns
İzgören Yayınları

Devamı...

YÜZBAŞININ KIZI / ONUR EVLİCE

 “Dünya klasiklerinin en çok okunan romanlarından biri de hiç kuşkusuz Puşkin’in Yüzbaşının Kızı adlı romanıdır” cümlesini zikrederek başlamak istemiyorum yorum yapmaya. Takdir edersiniz ki her dünya klasiği için söylenen bir cümledir. Hatta daha ileri gidilir ve bahse konu olan yazarın Rus edebiyatı için mihenk taşı olduğu iddia edilir. Puşkin ve Yüzbaşının Kızı’nı senelerdir süren bu hummalı yarışa sokmuyorum.

Tarihteki Pugaçev isyanını anlatan bu eseri okurken daha evvel Rus edebiyatına teşne iseniz hiç yabancılık çekmeyeceksiniz. Esas oğlan Pyotr Andreyiç’in nasıl orduya katıldığını, küçük çaplı çatışmalarını, Pugaçev ile ilişkisini ve Marya İvanovna’yla yaşadığı aşkı konu alıyor. Anlatımın mükemmel olması kitaptaki karakterlerin de mükemmel olması anlamına gelmiyor. Pyotr Andreyiç’in siz okuyucuları aşk ve kahramanlık konusunda aman aman tatmin edeceğini zannetmiyorum. Bu yaştan sonra kitabın karakterini kıskanacak değilim, ama ne Marya İvanovna ile yaşadığı aşk ne de kahramanlıkları sizi sizden alacak, bilesiniz. Ancak tasvirlerin güçlü olması sahnelerin gözünüzün önünde canlanmasını sağlıyor. 

Benim en çok dikkatimi çeken babların başında kullanılan atasözleri ve halk şarkıları. Türk edebiyatının klasiklerinden birini okuyormuş izlenimi edindim, söylemlerin ve toplumsal mesajların benzerliğinden. “Denizde kum, el âlemde laf”, benim en çok dikkatimi çekenlerden birisi oldu. 

Uzun lafın kısası, kısa ve tam anlamıyla bir Rus klasiği okumak istiyorsanız sizin için ideal bir kitap olacağını düşünüyorum.

Yüzbaşının Kızı
Puşkin
Varlık Yayınları

Devamı...

KENDİNİ MARKALAŞTIR / EVRİM KURAN

İşte benim Tom Peters'ım! Brand You 50, tüm zamanların en iyilerinden; yeni ekonomideki yeni insanı anlatan bir "klasik". Kitapta yer alan, çok beğendiğim CREDO'yu sizin için çevirdim; buyurunuz, afiyetle okuyunuz: 

CUBICLE KÖLELERİ... KRAVATLARINIZI GEVŞETİN... 

TOPUKLU PABUÇLARINIZI ÇIKARIN...

İŞ KEYİFLİ OLABİLİR!

İŞ GÜZEL OLABİLİR!

İŞ EĞLENCELİ OLABİLİR!

İŞ FARK YARATABİLİR!

S-İ-Z FARK YARATABİLİRSİNİZ!

CUBICLE DUVARLARINIZA VURUN GİTSİN!

DILBERT KARİKATÜRLERİNİ YIRTIN GİTSİN!

BEYAZ YAKA DEVRİMİ BAŞLADI!

İŞLERİN % 90'I TEHLİKEDE!

YAŞAMINIZIN SORUMLULUĞUNU ALIN!

HİYERARŞİYİ ÇÖKERTİN!

HER PROJENİZ VAV ETKİSİ YARATSIN!

FARKLI OLUN... YA DA YOK OLUN!

İŞTE YENİ MİLENYUM: ŞİMDİ DEĞİLSE... N-E Z-A-M-A-N?

Brand You 50

Kendini Markalaştır - 50 Yol

Tom Peters

Devamı...